Alışveriş Bağımlılığını Bilinçli Farkındalıkla Yenmek Mümkün: "Ne Hissediyorum?"
Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, alışveriş bağımlılığının ödül mekanizması kaynaklı gerçek bir bağımlılık olduğunu belirterek, bu tuzağı "hazzı erteleme" ve bilinçli farkındalıkla kırmanın yollarını anlattı.
Editör
İYİ PSİKOLOG / İSTANBUL, TÜRKİYE — 12 KASIM 2025
Alışveriş bağımlılığının beynin ödül mekanizmasının devreye girmesiyle oluşan gerçek bir bağımlılık olduğunu belirten uzmanlar, bu durumun kişileri zor duruma düşürecek kadar alışveriş yapmaya ittiğini söylüyor. Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, sağlıklı alışveriş için bilinçli farkındalıkla 'ne hissediyorum ve neden alışveriş yapıyorum?' sorusunu sormak gerektiğini ifade etti.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, alışveriş bağımlılığının belirtileri, bilinçli farkındalıkla nasıl yönetilebileceği ve sağlıklı alışveriş alışkanlıkları hakkında bilgi verdi.
Bilinçli Farkındalık Olmadan Alışveriş, Tüketim Tuzağı Demek!
Sağlıklı bir alışverişin nasıl olması gerektiğinden bahseden Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, değerlendirilmesi gereken üç temel soru olduğunu söyledi:
"Benim bu alışverişe ihtiyacım var mı?", "Bu alışveriş benim maddi durumumu zorlayacak mı?" ve "Bu, hedeflerimi engellemeyecek bir alışveriş mi?"
Taşkın, bu sorulara bakmadan alışveriş yapmanın tüketim tuzağına düşmek anlamına geldiğini vurguladı. Çünkü bazen kişiler, zorunlu ihtiyaçlarını (yeme, içme, barınma) bile karşılayamayacak kadar maddi anlamda açılabilmektedir.
Alışveriş Bağımlısını Suçlamak En Büyük Kötülük
Alışveriş bağımlılarına yapılabilecek en büyük kötülüğün onları eleştirmek olduğunu kaydeden Taşkın: "Kesinlikle eleştirilmemeli. Sadece ne hissettiği, ne istediği ve neden bu alışverişe ihtiyaç duyduğu sorulmalı" dedi.
Eğer bu durum aile bütçesini sarması halinde, kişinin suçlanmaması gerektiğini, bunun yerine gerekçelerle beraber durumun açıkça anlatılması gerektiğini vurguladı. Taşkın, işlevsel olunamayan durumlarda ise psikolog veya psikiyatrist desteği alınması gerektiğini belirtti.
Bağımlılık: Dopamin Tetikleyicisi
Alışveriş bağımlılığının gerçekten bir bağımlılık olduğuna dikkat çeken Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, bunun nedenini açıkladı:
“Çünkü kişi alışveriş yaptıkça dopamin salgılanır, bu da ödül sistemini oluşturur.”
Beyin bu durumu ödül olarak algılasa da, bu mutluluğun anlık olduğunu hisseden kişilerin sonradan pişmanlık duyabildiğini söyledi. Bağımlılığın tanımını ise "kişinin zor duruma düşmesine neden olacak kadar alışveriş yapması" olarak yaptı. Acil ihtiyaçları varken, birikim yapması gerekirken bu durumu göz ardı edip, sadece duygusal boşluk veya dopamin ihtiyacından kaynaklanan bir dürtüyle alışveriş yapılması, bu duruma bağımlılık denilebileceğini gösterir.
"Ne Hissediyorum ve Neden Alışveriş Yapıyorum?"
Anlık tatmin duygusunun nasıl kırılabileceği konusunda bilgi veren Taşkın, bunun bilinçli farkındalıkla mümkün olduğunu söyledi.
“Orada duyguyu bastırmak yerine ‘ben şu anda ne hissediyorum ve neden bu alışverişi yapıyorum?’ sorusunu sormak, sizi üç saniyeliğine de olsa alışverişten uzaklaştırır.”
Taşkın, alışveriş yapma arzusu geldiğinde nefes teknikleriyle beraber kendimizi rahatlatabileceğimizi ve hazzı ertelediğimizde, eğer o haz hâlâ bir ihtiyaç halindeyse, buna uygun doğru ve uygun yolları bulmaya çalışmanın sağlıklı bir örnek olduğunu belirtti.
