Fonksiyonel donma nedir? Beynin aşırı strese verdiği savunma tepkisi
Psikiyatri Uzmanı Dr. Sema Bayçın, bedenin aşırı stres karşısında kilitlenmesi olarak bilinen fonksiyonel donmanın nörolojik değil, psikobiyolojik bir savunma olduğunu açıkladı
Editör
Bilge Türk | İyi Psikolog
İZMİR, TÜRKİYE — Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Psikiyatri Uzmanı Dr. Sema Bayçın, bedenin aşırı stres ve travma karşısında aniden kilitlenmesiyle görülen "fonksiyonel donma" tepkisinin, sinir sisteminin irade dışı gelişen otomatik bir savunma mekanizması olduğunu açıkladı.
Günlük yaşamda kişilerin aniden hareket edememesi veya konuşamaması şeklinde ortaya çıkan bu tablo, tıbbi tetkiklerde nörolojik bir hasar bulunmamasına rağmen yaşanan gerçek bir bedensel deneyimdir. Uzm. Dr. Bayçın'a göre, tehlike algısı yükseldiğinde sinir sistemi "savaş, kaç ya da don" tepkilerinden birini otomatik olarak seçer ve bu durum bir rol yapma ya da bilinçli bir kontrol durumu değildir.
Fonksiyonel donma nörolojik değil psikobiyolojik bir durumdur
Fonksiyonel donma yaşayan bireylerin çoğu, belirtiler başladığında felç geçirdiklerini düşünerek acil servislere başvurmaktadır. Yapılan nörolojik testlerde organik bir hasar saptanmasa da bu durum belirtilerin "gerçek olmadığı" anlamına gelmez. Dr. Sema Bayçın, beyin ve beden arasındaki iletişimin geçici olarak bozulduğunu ve bu durumun bedende ölçülebilir tepkiler oluşturduğunu belirtti. Hastaların "numara yapıyorsun" gibi ifadelerle damgalanmasının stres düzeyini artırarak belirtileri ağırlaştırabileceği uyarısında bulundu.
Toplumsal farkındalık iyileşme sürecini destekliyor
Fonksiyonel belirtiler yaşayan kişilerin en büyük sorunlarından biri çevre tarafından anlaşılamamaktır; bu da kişide utanma, suçluluk ve yargılanma korkusu yaratır. Toplumun bu konuda bilinçlenmesinin tedaviye doğrudan destek sağladığını vurgulayan Bayçın, "Destekleyici bir çevre, iyileşmenin temel taşlarından biridir" ifadelerini kullandı. Psikiyatrik değerlendirme ve uygun terapi yöntemleri sayesinde, sinir sistemindeki aşırı yük düzenlenerek beyinde yeniden denge kurulabilir.
Erken destek belirtilerin kronikleşmesini önler
Fonksiyonel donma; anksiyete, yoğun yaşam stresi veya travma sonrası stres bozukluğu ile birlikte görülebilir. Belirtilerin tekrar etmesi bireyin sosyal ve mesleki yaşamını kısıtlayabileceği için, sürece ne kadar erken müdahale edilirse iyileşme o kadar hızlı gerçekleşir. Psikiyatrik destek almanın bir zayıflık olmadığını hatırlatan Uzm. Dr. Sema Bayçın, yargılamak yerine anlamaya çalışmanın hem birey hem de toplum için iyileştirici bir adım olduğunun altını çizdi.
