Dijital demans nedir? Aşırı ekran kullanımı hafızayı tehdit ediyor
Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan, aşırı dijital teknoloji kullanımının çocuk ve gençlerde unutkanlık ve dikkat dağınıklığı gibi demans benzeri riskler doğurduğunu açıkladı.
Editör
Bilge Türk | İyi Psikolog
İSTANBUL, TÜRKİYE — Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan, dijital cihazların aşırı ve bilinçsiz kullanımının zihinsel sağlığı tehdit ederek unutkanlık, dikkat dağınıklığı ve bilişsel işlevlerde zayıflama ile karakterize olan "dijital demans" tablosuna yol açtığı uyarısında bulundu.
Günlük yaşamın ayrılmaz parçası haline gelen akıllı telefon ve tabletlerin kontrolsüz kullanımı, özellikle gelişim çağındaki çocuk ve gençlerde erken dönem demans semptomlarıyla benzerlik gösteren bilişsel bozukluk riskini artırıyor. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesinde görev yapan Özcan, teknolojinin sunduğu hızlı bilgi akışının bireyleri derin bilişsel süreçlerden uzaklaştırarak problem çözme ve eleştirel düşünme kapasitelerini zayıflatabildiğine dikkat çekiyor.
Ekran süresi beyin yapısını ve ruh halini değiştiriyor
Aşırı ekran maruziyetinin kısa süreli hafızayı olumsuz etkilediğini belirten Klinik Psikolog Özcan, literatürdeki çalışmaların uzun süreli ekran temasının beyindeki gri ve beyaz madde hacminde azalmaya neden olduğunu ortaya koyduğunu ifade etti. Bu yapısal değişikliklerin yeni anı oluşumunu ve öğrenme yeteneklerini zayıflattığını vurgulayan Özcan, bilişsel etkilerin yanı sıra ruh hali dalgalanmaları, sinirlilik ve artan stres düzeyinin dijital demansa eşlik eden yaygın ruhsal sorunlar arasında yer aldığını kaydetti.
Uyku kalitesi ve mavi ışık uyarısı
Dijital cihazlardan yayılan mavi ışığın melatonin hormonunu baskılayarak uyku düzenini bozduğunu belirten Aleyna Damla Özcan, yetersiz uykunun bilişsel işlevler üzerindeki yükü daha da ağırlaştırdığını dile getirdi. Özcan’a göre, ekran süresinin denetlenememesi durumunda eleştirel düşünme becerileri zayıflarken, yaratıcılık ve sorun çözme kapasitesi de belirgin şekilde düşüş gösteriyor.
Dijital demanstan korunmak için öneriler
Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan, dijital cihazlarla sağlıklı mesafe kurmak ve bilişsel rezervi güçlendirmek için şu "Dijital Detoks" adımlarını öneriyor:
-
Günlük ekran süresi mutlaka sınırlandırılmalı ve cihazlar için belirli kullanım saatleri oluşturulmalıdır.
-
Melatonin salgılanmasını korumak adına telefon ve tabletler uyku alanı dışında şarj edilmelidir.
-
Beyni aktif tutmak için bulmaca çözme, kitap okuma ve dijital destek almadan hafıza egzersizleri yapma gibi faaliyetlere yönelinmelidir.
-
Zihinsel yükü azaltmak adına çoklu görev (multitasking) yerine tek bir işe odaklanılmalı ve gereksiz bildirimler kapatılmalıdır.
Özcan, ekran süresini azaltmakta zorlanan bireylerin bu durumu bir uyarı işareti olarak kabul etmesi gerektiğini ve sürecin sağlıklı yönetimi için profesyonel psikoterapi desteğine başvurmalarının kritik önem taşıdığını vurguladı.
