Duygudurum Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir?
Duygudurum bozukluğu nedir, çeşitleri ve belirtileri nelerdir? Depresyon ve bipolar bozuklukta tanı-tedavi seçenekleri, nüks önleme ve acil uyarılar.
Editör
Duygudurum Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir?
İYİ PSİKOLOG / İSTANBUL, TÜRKİYE
Duygudurum bozukluğu nedir?
Duygudurum bozukluğu; duygusal hâlin olağan sınırların ötesinde, haftalar boyunca süren çökkünlük (depresyon), taşkınlık (mani/hipomani) ya da ikisinin dönüşümlü seyrettiği dönemlerle karakterizedir. Günlük iniş-çıkışlardan farklı olarak şiddet, süre ve işlev kaybı belirgindir; iş, okul, aile ve sosyal yaşamı etkiler. Çocuk ve ergenlerde de görülebilir; belirtiler yetişkinlerden farklı yüzlerle ortaya çıkabildiğinden değerlendirme güçleşebilir.
Başlıca çeşitler
-
Depresyon (Majör Depresif Bozukluk): En az iki hafta süren çökkün ruh hâli, ilgi-istek kaybı, enerji düşüklüğü, uyku-iştah değişiklikleri. Alt tipler arasında postpartum (doğum sonrası), mevsimsel, psikotik özellikli ve süreğen (distimi) sayılabilir.
-
Bipolar Bozukluk: Duygudurumun depresif ve manik/hipomanik dönemler arasında salındığı ömür boyu seyirli bir tablodur. Manide az uykuya rağmen yüksek enerji, hızlı konuşma, riskli davranışlar ve bazen psikotik belirtiler görülebilir.
-
PMDD (Premenstrüel Disforik Bozukluk): Adet öncesi dönemde belirgin duygudurum dalgalanmaları, irritabilite, anksiyete ve uyku sorunlarıyla seyreder.
Nedenleri
-
Biyolojik: Duygulanımı düzenleyen beyin bölgeleri ve nörokimyasal süreçlerde düzensizlikler.
-
Genetik: Aile öyküsü varlığında risk artar.
-
Çevresel: Kayıp, travma, çocukluk çağı istismarı, kronik stres, büyük yaşam değişimleri.
-
Eşlik eden durumlar: Diyabet, Parkinson ve kalp hastalığı gibi kronik hastalıklarla depresyonun birlikte görülme olasılığı artar.
Belirtiler
Depresif belirtiler:
-
Neredeyse her gün süren üzüntü, değersizlik/umutsuzluk
-
Enerji azalması, ilgi-istek kaybı
-
Konsantrasyon güçlüğü, kararsızlık
-
Uyku/iştah değişiklikleri, kilo dalgalanmaları
-
Yineleyici ölüm veya intihar düşünceleri
Hipomanik/manik belirtiler:
-
Aşırı neşe ya da irritabilite, hızlı konuşma
-
Az uykuya rağmen dinç hissetme
-
Düşünce uçuşması, huzursuzluk/ajitasyon
-
Riskli davranışlar (ölçüsüz harcama, dikkatsiz sürüş, düşüncesiz cinsel davranışlar)
Tanı nasıl konur?
Duygudurum bozuklukları gerçek tıbbî tablolardır. Tanı; ayrıntılı psikiyatrik öykü, klinik değerlendirme ve gerekirse standardize ölçeklerle konur. Benzer belirtiler yaratabilecek tiroit işlev bozuklukları, vitamin eksiklikleri, ilaç/madde etkileri gibi durumlar fizik muayene ve laboratuvar testleriyle dışlanır.
Tedavi
-
İlaç tedavisi: Depresyonda antidepresanlar; bipolarda duygudurum dengeleyiciler ve gerektiğinde antipsikotikler. İlaçlar yalnızca uzman hekim tarafından düzenlenmeli, kendiliğinden kesilmemelidir.
-
Psikoterapi: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), Diyalektik Davranış Terapisi (DBT), psikodinamik yaklaşımlar; tetikleyicileri tanıma, düşünce-duygu-davranış döngülerini düzenleme ve nüks önlemede etkilidir.
-
Diğer yöntemler: Uygun olgularda Transkraniyal Manyetik Stimülasyon (TMS) ve Elektrokonvülsif Tedavi (EKT) değerlendirilebilir.
-
Yaşam düzeni ve psiko-eğitim: Düzenli uyku, madde/alkolden kaçınma, stres yönetimi, randevu ve ilaç uyumu, aile katılımı tedavinin başarısını artırır.
Prognoz
Gidişat; tanı türü-şiddeti, erken müdahale, uygun tedavi ve süreklilik ile yakından ilişkilidir. Depresyon ve bipolar bozukluk tekrarlayabilir; bu nedenle uzun dönem izlem ve koruyucu planlar gerekebilir. Doğru tanı ve tedavi ile çoğu kişi istikrarlı ve üretken bir yaşam sürebilir.
Ne zaman acil yardım?
İntihar düşüncesi/planı, kendine-başkasına zarar riski, gerçeklikten kopma (sanrı/halüsinasyon) durumlarında derhâl en yakın acil servise başvurun veya 112’yi arayın.
İyiPsikolog.com’daki içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yayın tarihi itibarıyla mevcut bilimsel kanıtlar esas alınarak hazırlanmıştır. Sağlığınıza ilişkin tanı ve tedavi için hekim/psikiyatri uzmanı veya yetkili sağlık kuruluşuna başvurunuz. Acil durumlarda 112’yi arayınız.
İyi Psikolog / Hayatı Güzelleştirmek Elinizde
www.iyipsikolog.com
