Şiddetin Görünmeyen Yüzü: Kadınların Ruh Sağlığında Derin İzler Bırakan Etkiler
Ankara’daki Evre Psikoterapi Merkezi’nin değerlendirmesi, kadına yönelik şiddetin TSSB, anksiyete ve depresyon gibi psikolojik etkilerini; psikolojik şiddetin görünmez zararlarını ve travma odaklı terapilerin önemini özetliyor.
Editör
Şiddetin Görünmeyen Yüzü: Kadınların Ruh Sağlığında Derin İzler Bırakan Etkiler
İYİ PSİKOLOG / ANKARA, TÜRKİYE
Kadına yönelik şiddet neden bir halk sağlığı meselesi?
Kadına yönelik şiddet; aile içi istismar, yakın partner şiddeti, cinsel saldırı, zorla evlendirme, insan kaçakçılığı, işyerinde taciz ve sağlık hizmetlerinde istismar gibi pek çok başlıkta karşımıza çıkan küresel bir sorun. Ankara merkezli Evre Psikoterapi Merkezi’nin değerlendirmesine göre, bu eylemler yalnızca insan hakları ihlali değil; bildirimi zor, utanç ve damgalanmayla çevrili bir ruh sağlığı krizinin de tetikleyicisidir. Şiddet; fiziksel, cinsel ve psikolojik biçimlerde ortaya çıkar, ekonomik ve sosyal sonuçlarıyla kadınların yaşamını uzun süreli olarak etkiler.
En sık görülen psikolojik sonuçlar: TSSB, anksiyete ve depresyon
İstismar deneyimi yaşayan kadınlarda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), yaygın anksiyete ve depresif bozukluklar sık görülür. TSSB; travmatik anıların istemsiz biçimde zihne gelmesi, kabuslar, tetikte olma hali, kaçınma davranışları ve yoğun suçluluk/utanç hisleriyle seyreder. Bazı kadınlarda madde kötüye kullanımı, dissosiyatif belirtiler (kopma, yabancılaşma) ve somatizasyon (nedeni açıklanamayan bedensel yakınmalar) tabloya eşlik edebilir. Uyku ve yeme bozuklukları, dikkat-konsantrasyon güçlüğü ve işlevsellikte belirgin düşüş, günlük yaşamı aksatır.
“Güç ve kontrol” döngüsü: İlişkisel dinamikler nasıl tırmanır?
Yakın partner şiddeti çoğu zaman tekil bir olay değil, zaman içinde tırmanan “güç ve kontrol” örüntüsüdür. Başlangıçta hafif görünen davranışlar; kısıtlama, aşağılama, tehdit ve ekonomik bağımlılığa zemin hazırlayarak kadını yalnızlaştırır. Bu süreçte kadınlar kendilerini “kapana kısılmış” hisseder, özsaygı ve öz-değer algılarında belirgin kayıplar yaşar. Çalışamama, ücret kaybı, uzun ve maliyetli hukuki süreçler, konut/mülk kaybı ve sağlık harcamaları ekonomik yükü artırır.
Psikolojik şiddet: Görünmez ama yıkıcı
Fiziksel iz bırakmayan psikolojik şiddet, etkisi en çok hafife alınan şiddet türlerinden biridir. Sürekli eleştiri, aşağılanma, tehdit, izolasyon, hareket özgürlüğünün kısıtlanması, kıskançlık yoluyla denetim ve yoksun bırakma; kalıcı kaygı, umutsuzluk, öfke birikimi ve karar vermede güçlükle sonuçlanır. Yaşlı bireylerde duygusal istismar özellikle tanı koymayı zorlaştırır; uyku yoksunluğu, iştahta azalma, sosyal geri çekilme, iletişim kurmaktan kaçınma ve göz temasını sürdürmede zorluk gibi belirtiler fiziksel hastalıklarla karışabilir.
Nedenler: Toplumsal cinsiyet rolleri ve temsil eksikliği
Ataerkil toplumsal cinsiyet rolleri ve kalıp yargılar, ilişkilerde asimetrik güç dağılımına zemindir. Erilliğe atfedilen “hakimiyet” ve kadına atfedilen “edilgenlik” rolleri; kadınların karar alma süreçlerinden dışlanmasına, ihtiyaçlarının göz ardı edilmesine ve şiddetin normalleşmesine yol açar. Medya ve mahalle kültüründe şiddete maruziyet, düşmanca niyet atfetme eğilimi ve hayal kırıklığıyla baş etmede beceri eksikliği de risk faktörleri arasındadır.
İyileşme nasıl mümkün? Güvenlik, travma odaklı terapi ve güçlendirme
Etkin müdahalenin ilk adımı güvenliktir: acil korunma, barınma, hukuki destek ve sağlık hizmetlerine erişim. Bunu, TSSB ve ilişkili belirtiler için kanıta dayalı travma odaklı psikoterapiler (ör. bilişsel işleme terapisi, travma odaklı bilişsel davranışçı terapi, yapılandırılmış maruz bırakma protokolleri) izler. Terapiler; tetikleyicilerle güvenli yüzleşme, kaçınma döngüsünü kırma, olumsuz inançları yeniden yapılandırma ve öz-etkinlik hissini güçlendirmeye odaklanır. Ekonomik ve sosyal güçlendirme programları, istihdam desteği, sosyal ağların mobilize edilmesi ve gerektiğinde psikiyatrik tedavi (ilaç) iyileşmenin sürdürülebilirliği için kritik önemdedir.
Baş etme için pratik öneriler: Küçük adımlar, büyük farklar
Güvenilen kişi/kurumlarla paylaşım, büyük yaşam kararlarını erteleme, düzenli beslenme ve hareket, alkol-madde kullanımını sınırlama ve öz-şefkat; iyileşme sürecini destekler. Ancak bu öneriler, profesyonel yardımın yerini tutmaz. Şiddet yaşayan veya riski olan herkes, yerel destek hatları, sığınma hizmetleri ve ruh sağlığı profesyonelleriyle hızlı temas kurmalıdır.
İyiPsikolog.com’daki içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yayın tarihi itibarıyla mevcut bilimsel kanıtlar esas alınarak hazırlanmıştır. Sağlığınıza ilişkin tanı ve tedavi için hekim/psikiyatri uzmanı veya yetkili sağlık kuruluşuna başvurunuz. Acil durumlarda 112’yi arayınız.
İyi Psikolog / Hayatı Güzelleştirmek Elinizde
www.iyipsikolog.com
